Starzenie skóry kojarzymy najczęściej z wiekiem. I rzeczywiście — z czasem skóra naturalnie traci jędrność, wolniej się regeneruje, produkuje mniej kolagenu i elastyny. Jest jednak drugi rodzaj starzenia, który bardzo często ma większy wpływ na wygląd skóry niż sama metryka. To fotostarzenie, czyli przedwczesne starzenie skóry wywołane promieniowaniem UV.
Mówiąc prościej: skóra nie starzeje się tylko dlatego, że mamy więcej lat. Starzeje się również dlatego, że przez lata była regularnie wystawiana na działanie słońca — często bez odpowiedniej ochrony.
Czym jest fotostarzenie?
Fotostarzenie to zespół zmian w skórze, które powstają pod wpływem promieniowania ultrafioletowego. Największe znaczenie mają promienie UVA i UVB. Promieniowanie UVB działa głównie powierzchownie — to ono odpowiada między innymi za rumień i oparzenia słoneczne. Promieniowanie UVA przenika głębiej, aż do skóry właściwej, gdzie znajdują się włókna kolagenowe i elastynowe odpowiadające za jędrność, sprężystość i gładkość skóry.
UVA działa przez cały rok, również w pochmurne dni, i przenika przez szyby. Dlatego fotostarzenie nie dotyczy wyłącznie wakacji, plaży i opalania. To efekt codziennej, wieloletniej ekspozycji.
Jak promieniowanie UV wpływa na skórę?
Pod wpływem promieniowania UV w skórze powstają wolne rodniki — reaktywne cząsteczki, które uszkadzają komórki i przyspieszają procesy starzenia. Dochodzi do uszkodzenia włókien kolagenowych, degradacji elastyny, pogorszenia jędrności skóry, nierównomiernej pracy melanocytów, powstawania przebarwień, osłabienia bariery hydrolipidowej oraz zwiększenia suchości i szorstkości skóry. Skóra stopniowo traci gładkość, staje się mniej elastyczna, cieńsza, bardziej reaktywna i mniej odporna na czynniki zewnętrzne.
Objawy fotostarzenia skóry
Fotostarzenie nie pojawia się z dnia na dzień. To proces, który przez lata może przebiegać niezauważalnie, aż w pewnym momencie skóra zaczyna wyglądać „starzej", niż wynikałoby to z wieku. Najczęstsze objawy to przebarwienia posłoneczne, nierówny koloryt skóry, drobne i głębsze zmarszczki, utrata jędrności, szorstkość i pogrubienie naskórka, rozszerzone naczynka, utrwalony rumień, przesuszenie oraz ziemisty, zmęczony wygląd skóry. Zmiany są najlepiej widoczne na twarzy, szyi, dekolcie i dłoniach — czyli tam, gdzie skóra najczęściej jest odsłonięta.
Fotostarzenie a naturalne starzenie — czym się różnią?
Starzenie chronologiczne, czyli związane z wiekiem, jest procesem naturalnym i dotyczy całego organizmu. Skóra z czasem staje się cieńsza, wolniej się regeneruje, traci część swojej sprężystości. Fotostarzenie jest natomiast procesem przyspieszonym przez promieniowanie UV — zmiany są często bardziej nierówne, widoczne i nasilone w miejscach eksponowanych na słońce.
Dobrym przykładem jest porównanie skóry twarzy lub dekoltu ze skórą w miejscach, które przez większość życia były chronione ubraniem. Różnica w jakości skóry bardzo często pokazuje, jak duży wpływ ma słońce.
Czy opalenizna jest oznaką zdrowej skóry?
To jeden z najważniejszych mitów. Opalenizna nie jest oznaką zdrowia — jest reakcją obronną skóry na promieniowanie UV. Melanocyty produkują więcej melaniny, aby chronić komórki przed dalszym uszkodzeniem. Oczywiście nie chodzi o to, żeby bać się słońca. Chodzi o to, żeby korzystać z niego rozsądnie i świadomie. Skóra potrzebuje ochrony, szczególnie jeśli zależy nam na profilaktyce starzenia, przebarwień i utrzymaniu dobrej jakości skóry przez lata.
SPF — najważniejszy kosmetyk przeciwstarzeniowy
Jeżeli mówimy o fotostarzeniu, nie da się pominąć ochrony przeciwsłonecznej. Codzienny SPF to jeden z najskuteczniejszych elementów profilaktyki slow age. Nie zastąpi go najdroższe serum, jeśli skóra każdego dnia jest narażona na promieniowanie UV bez ochrony.
W praktyce warto pamiętać, że SPF stosujemy przez cały rok — nie tylko na wakacjach i nie tylko wtedy, gdy świeci słońce. Szczególnie ważny jest przy przebarwieniach, retinoidach, kwasach i po zabiegach gabinetowych. Przy skłonności do przebarwień, melasmy lub po zabiegach kosmetologicznych najczęściej najlepszym wyborem jest wysoka ochrona, czyli SPF 50.
Antyoksydanty — wsparcie dla skóry narażonej na UV
Ochrona przeciwsłoneczna to podstawa, ale bardzo ważną rolę pełnią również antyoksydanty. Pomagają neutralizować wolne rodniki powstające pod wpływem promieniowania UV, stresu oksydacyjnego i zanieczyszczeń środowiska. W pielęgnacji skóry narażonej na fotostarzenie warto sięgnąć po witaminę C, witaminę E, kwas ferulowy, resweratrol, koenzym Q10 i niacynamid. Szczególnie dobrze sprawdza się poranna pielęgnacja oparta na antyoksydantach i SPF.
Retinoidy i fotostarzenie
Retinol i retinal to jedne z najlepiej przebadanych składników w pielęgnacji skóry z oznakami starzenia. Wspierają odnowę naskórka, poprawiają strukturę skóry, pomagają w pracy nad drobnymi zmarszczkami, przebarwieniami i nierównym kolorytem. Przy fotostarzeniu mogą być bardzo pomocne, ale tylko wtedy, gdy są wprowadzane rozsądnie. Skóra uszkodzona słońcem często bywa również odwodniona, wrażliwa i z osłabioną barierą hydrolipidową — zbyt szybkie wprowadzenie retinoidów może ją podrażnić. Dlatego najpierw dbamy o barierę, SPF i regenerację, a dopiero później dokładamy mocniejsze składniki aktywne.
Zabiegi kosmetologiczne przy fotostarzeniu
W gabinecie kosmetologicznym można pracować nad skutkami fotostarzenia na kilku poziomach: rozświetleniem, przebarwieniami, strukturą skóry, jędrnością i regeneracją. W zależności od stanu skóry można rozważyć peelingi chemiczne, mezoterapię mikroigłową, mezoterapię igłową, zabiegi z retinolem, terapie antyoksydacyjne oraz zabiegi wspierające przebudowę i regenerację skóry.
Najważniejsze jest jednak to, że przy fotostarzeniu nie wykonuje się zabiegów przypadkowo. Skóra musi być dobrze zakwalifikowana, a plan powinien uwzględniać porę roku, poziom przebarwień, wrażliwość skóry i codzienną ochronę SPF.
Kiedy warto skonsultować skórę z dermatologiem?
Fotostarzenie to nie tylko kwestia estetyczna. Promieniowanie UV zwiększa również ryzyko zmian przednowotworowych i nowotworów skóry. Wszelkie znamiona, które zmieniają kształt lub kolor, szybko rosną, krwawią, swędzą lub wyraźnie różnią się od pozostałych, powinny być skonsultowane z dermatologiem. Kosmetolog może pracować nad jakością skóry, ale podejrzane zmiany skórne zawsze wymagają diagnostyki lekarskiej.
Fotostarzenie można spowolnić
Nie da się zatrzymać czasu, ale można znacząco wpłynąć na tempo starzenia skóry. Największe znaczenie mają codzienne, powtarzalne decyzje: ochrona przeciwsłoneczna, łagodna pielęgnacja, antyoksydanty, odpowiednio dobrane składniki aktywne i zabiegi wykonywane z głową. Fotostarzenie jest procesem, który narasta latami, dlatego jego poprawa również wymaga czasu i systematyczności.
Fotostarzenie to przedwczesne starzenie skóry wywołane promieniowaniem UV — objawia się przebarwieniami, utratą jędrności, zmarszczkami, szorstkością, rozszerzonymi naczynkami i nierównym kolorytem. Najważniejszym elementem profilaktyki jest codzienna ochrona SPF, a wsparciem mogą być antyoksydanty, retinoidy i dobrze dobrana pielęgnacja domowa oraz zabiegi kosmetologiczne. Świadoma pielęgnacja nie polega na walce z wiekiem, ale na ochronie jakości skóry. To właśnie jest sedno podejścia slow age.
mgr Katarzyna Gwizdal, kosmetolog, Skin Laser